بررسی ریشه مشکل در طراحی سیستم فاضلاب
در بسیاری از ساختمان های تهران ، همیشه یک واحد وجود دارد که بیشتر از سایر واحدها دچار گرفتگی لوله ، بوی بد فاضلاب ، برگشت آب ، یا مشکل در شستشوی سینک و کف شور می شود . این الگو تقریباً در تمام آپارتمان ها دیده می شود ، حتی در ساختمان های نوساز . سؤال اصلی این است:
چرا همیشه یک واحد گرفتارتر است؟ آیا مشکل از ساکنان همان واحد است یا ریشه در طراحی اشتباه سیستم فاضلاب دارد؟
در این مقاله ، تمام عوامل فنی و معماری که باعث می شود «یک واحد خاص» همیشه بیشتر دچار گرفتگی شود ، به صورت علمی و تخصصی بررسی می شود . این مقاله برای مدیران ساختمان ، مهندسان ناظر ، ساکنان آپارتمان ها و کسانی که مشکلات مکرر فاضلاب دارند ، بسیار کاربردی است .
۱ . اختلاف ارتفاع و شیب نامناسب لوله ها
در طراحی فاضلاب ، شیب لوله ها باید مطابق استاندارد باشد (بین ۱ تا ۳ درصد) . اما در عمل ، به خصوص در ساختمان هایی که بازسازی شده اند یا در زمان ساخت دقت کافی وجود نداشته ، موارد زیر دیده می شود:
شیب کم باعث ماندن مواد در مسیر می شود ، شیب زیاد باعث عبور آب بدون حمل پسماند می شود . هر دو حالت نتیجه اش گرفتگی بیشتر در اولین نقطه ای است که در مسیر سطح تماس ایجاد می شود .
به همین دلیل ، واحدی که خروجی فاضلابش در “پایین ترین نقطه” قرار دارد ، همیشه اولین قربانی است .
۲ . قرار گرفتن واحد در انتهای مسیر فاضلاب مشترک
در ساختمان هایی که چند واحد یک لوله مشترک دارند ، واحدی که:
همیشه بیشترین گرفتگی را تجربه می کند .
این واحد معمولاً:
همین ساختار باعث می شود تمام پسماند واحدهای بالاتر ابتدا از مسیر این واحد عبور کنند ، و در صورت تجمع ، مشکل ابتدا در همین واحد بروز می کند .
۳ . سیفون های ضعیف یا نصب اشتباه اتصالات فاضلاب
سیفون (U شکل) وظیفه جلوگیری از برگشت بوی فاضلاب و حرکت مواد به مسیر برگشتی را دارد . اما در بسیاری از ساختمان ها شاهد موارد زیر هستیم:
اگر حتی یکی از این سه مشکل در واحدی وجود داشته باشد ، آن واحد:
به همین دلیل است که ممکن است واحدهای دیگر هیچ مشکلی نداشته باشند ، اما یک واحد دائماً زنگ می زند برای لوله بازکنی .
۴ . استفاده بیشتر از سینک یا سرویس در یک واحد خاص
البته در برخی موارد در ظاهر به نظر می رسد مشکل “رفتاری” است ، نه “فنی” . مثلاً:
اگر این اتفاقات در یک واحد تکرار شود ، سیستم فاضلاب همان واحد دائماً دچار گرفتگی می شود . اما نکته مهم اینجاست:
حتی رفتار غلط کاربران هم فقط زمانی باعث گرفتگی های مکرر می شود که فاضلاب به طور اصولی طراحی نشده باشد .
وجود طراحی اصولی مثل لوله جداگانه ، شیب استاندارد و قطر مناسب ، بسیاری از اشتباهات مصرف کننده را خنثی می کند .
۵ . کیفیت پایین لوله کشی یا استفاده از لوله های ضعیف
در برخی ساختمان ها ، پیمانکاران به دلیل هزینه پایین تر از لوله های باکیفیت استفاده نمی کنند . مشکلاتی که ایجاد می شود:
این نوع لوله ها معمولاً در مسیر یک یا دو واحد بیشتر استفاده شده و به همین علت همان واحدها مشکلات بیشتری دارند .
در ادامه به دلایلی پرداخته می شود که مستقیماً به طراحی اشتباه فاضلاب مرتبط است و علت اصلی مشکلات یک واحد مشخص محسوب می شود .
طراحی اشتباه شماره ۱: اتصال مشترک چند واحد به یک لوله باریک
در بسیاری از ساختمان های قدیمی تهران ، لوله خروجی:
همه یک جا جمع می شوند و در طبقه پایین به یک لوله ۵ سانتی یا ۶ سانتی متصل می شوند . این کار اشتباه است .
در نتیجه:
واحد طبقه پایین باید حجم خروجی تمام واحدهای بالاتر را تحمل کند . پس طبیعی است که:
طراحی اشتباه شماره ۲: نقشه غلط و مسیر طولانی غیر استاندارد
مسیر استاندارد فاضلاب باید کوتاه و مستقیم باشد . اما در بعضی ساختمان ها:
هر پیچ اضافه = یک نقطهٔ پرخطر برای گرفتگی .
واحدی که مسیر طولانی تری دارد ، همیشه بیشتر گرفتگی دارد .
طراحی اشتباه شماره ۳: عدم وجود ونت (هواکش فاضلاب)
ونت اکسیژن وارد سیستم فاضلاب می کند تا فشار در لوله ها متعادل شود . در نبود ونت:
این مشکل بیشتر در واحدی دیده می شود که نزدیک ترین نقطه به مسیر بدون هواکش باشد .
طراحی اشتباه شماره ۴: قطر نامناسب لوله فاضلاب
قطر استاندارد لوله های فاضلاب:
وقتی لوله باریک تر از استاندارد باشد ، مواد بیشتری در مسیر گیر می کند .
واحدی که لوله باریک تری دارد ، همیشه از همه بیشتر مشکل دارد .
طراحی اشتباه شماره ۵: ریزشی بودن چاه یا پرشدن بیش از حد آن
اگر چاه ریزشی باشد یا دیواره های آن رسوب گرفته باشد ، آب به درستی جذب نمی شود . در نتیجه:
به خصوص در غرب تهران (پونک ، صادقیه ، جنت آباد ، مرزداران) ، خاک رس باعث می شود چاه دیر جذب کند . بنابراین واحدهای همکف در این مناطق معمولاً بیشترین مشکل را تجربه می کنند .
تقریباً در ۷۰ درصد ساختمان ها واحد همکف بیشترین گرفتگی دارد . دلایل:
همین مجموعه دلایل باعث می شود ساکنان طبقه اول اغلب تصور کنند: “حتماً همسایه ها اشتباه مصرف می کنند” در حالی که مشکل در طراحی است ، نه رفتار مصرف کنندگان .
بله ، اما فقط در کنار طراحی اشتباه .
اگر سیستم فاضلاب درست طراحی شده باشد ، رفتار غلط مصرف کننده دیرتر و کمتر باعث گرفتگی می شود . اما اگر طراحی مشکل داشته باشد ، کوچک ترین رفتار اشتباه بلافاصله باعث گرفتگی می شود .
رفتارهایی که باعث تشدید مشکل می شوند:
اما نکتهٔ مهم این است:
رفتار غلط ، مشکل را تشدید می کند؛ اما علت اصلی ، طراحی اشتباه است .
۱ . بررسی مسیر فاضلاب با دوربین لوله بین
این ابزار دقیقاً نشان می دهد:
این مهم ترین قدم برای حل دائمی مشکل است .
۲ . اصلاح شیب لوله
اگر شیب زیاد یا کم باشد ، باید بخشی از لوله اصلاح گردد . این کار معمولاً بدون تخریب زیاد انجام می شود .
۳ . تعویض سیفون و اتصالات غیراستاندارد
سیفون باید:
۴ . لایروبی چاه و افزایش ظرفیت جذب
اگر مشکل از چاه باشد ، باید رسوبات ته چاه کامل تخلیه شود .
۵ . نصب ونت (هواکش فاضلاب)
این کار فشار سیستم را متعادل می کند و گرفتگی ها به میزان چشمگیری کم می شود .
۶ . سرویس دوره ای
در ساختمان های پرتردد ، سرویس دوره ای هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار ، جلوی گرفتگی های هزینه ساز را می گیرد .
جمع بندی
در هر ساختمان معمولاً یک واحد وجود دارد که بیشتر از سایر واحدها دچار گرفتگی لوله می شود . این موضوع هیچ وقت اتفاقی نیست .
علت اصلی ، طراحی اشتباه فاضلاب ، شیب غلط ، مسیر طولانی ، نبود هواکش ، قطر نامناسب لوله و اشتباه در اتصالات است .
رفتار مصرف کننده می تواند مشکل را تشدید کند ، اما ریشهٔ مسئله همیشه در طراحی و ساخت فاضلاب است .
برای حل دائمی مشکل باید:
این روش ها باعث می شود مشکل برای همیشه رفع شود و تنها یک واحد مجبور نباشد دائماً سرویسکار خبر کند .
در بسیاری از مناطق تهران ، الگوی گرفتگی لوله کاملاً متفاوت است و رفتار سیستم فاضلاب بستگی به نوع خاک ، سن ساختمان ، شیب لوله کشی ، و حجم مصرف دارد . به همین دلیل است که در برخی محله ها مثل لوله بازکنی تهرانپارس ، لوله بازکنی نارمک ، لوله بازکنی حکیمیه بیشتر با گرفتگی های مربوط به شیب نامناسب لوله ها روبه رو هستیم ، در حالی که در مناطق غربی مانند لوله بازکنی صادقیه ، لوله بازکنی پونک ، لوله بازکنی جنت آباد ، لوله بازکنی مرزداران ، لوله بازکنی ستارخان و لوله بازکنی شهران مشکل اصلی معمولاً رسوب گرفتن مسیرهای مشترک و چاه های ریزشی است . در محله هایی مثل لوله بازکنی سعادت آباد ، لوله بازکنی گیشا ، لوله بازکنی شهرک غرب و لوله بازکنی ولنجک به دلیل تراکم ساختمان ها و مصرف بالای آب ، فشار بیشتری روی لوله های اصلی وارد می شود و همین موضوع باعث می شود واحدهای طبقه اول بیشتر دچار گرفتگی شوند . در جنوب تهران ، مخصوصاً لوله بازکنی نازی آباد ، لوله بازکنی خزانه ، لوله بازکنی شوش و لوله بازکنی مولوی معمولاً قطر لوله ها کوچکتر است و همین موضوع احتمال گرفتگی های زنجیره ای را بالا می برد . حتی در مناطق مرکزی مثل لوله بازکنی انقلاب ، لوله بازکنی فاطمی ، لوله بازکنی یوسف آباد و لوله بازکنی امیرآباد نیز مسیرهای فاضلاب پیچیده و قدیمی هستند و معمولاً یک واحد خاص بیش از بقیه مشکل دارد . این تفاوت های محلی باعث می شود تشخیص علت گرفتگی لوله در هر ساختمان نیازمند بررسی دقیق و تخصصی باشد ، نه فرضیات عمومی .
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی هستند مشخص شده *